وب نوشته های ابوالفضل پاشا

یادداشت شش

pasha45 — Wed, 02 Jul 2008 06:35:41 GMT

توانايى‌هايى كه كارساز نيست

بعضى چيزها به قدرى واضح و معلوم‌اند كه ظاهرن نيازى به گفتن و يادآورى آن‌ها نيست، اما گاهى همين چيزها را نيز بايد توضيح داد و همچنان توضيح داد.مى‌گوييد چه چيز؟ هم‌اكنون مى‌گويم: مثلن عدم رعايت قوانين راهنمايى و رانندگى يكى از همين موارد است كه به رغم نصب اين‌همه تابلو و علايم گوناگون باز هم به وفور يافت مى‌شود.همه‌ى افراد با ديدن تابلوى عبور ممنوع متوجه مى‌شوند كه فلان خيابان، يك‌طرفه است و نبايد از آن‌سو وارد آن خيابان شد، اما اگر مأمور راهنمايى و رانندگى در آن‌‌جا حاضر نباشد تعدادى از افراد، آن تابلو را ناديده مى‌گيرند! پس وجود آن تابلو، نوعى اطلاع‌رسانى، و حضور مأمور، توضيح و تأكيد مكرر آن است كه اگر يك روز اين توضيح را حذف كنيم (يعنى اگر مأمور در آن‌جا نباشد) اين آگاهى و اين وضوح مخدوش مى‌شود.

اين نكته در ساير جنبه‌هاى زندگى اعم از جنبه‌هاى اجتماعى، فرهنگى، اقتصادى و... مصداق دارد.شما بيا به جنبه‌هاى فرهنگى آن دقت كن: از حدود پانزده و حتا بيست سال گذشته، من و هم‌نسلان من به معرفى و نقد و تحليل شعر اين دوره نشستيم و بر خلاف شاعران نسل‌هاى پيش كه شعر اين دوره و توفيق آن را تكذيب مى‌كردند، ما برترين و زيباترين نمونه‌هاى شعر اين دوره را مورد بحث و بررسى قرار داديم و دلايل برترى‌شان را نسبت به نمونه‌هاى مشابه يا تقليدى يا تكرارى توضيح داديم اما يك نكته‌ى اساسى يادمان رفت و آن‌هم به دليل همان وضوح بيش از حد بود كه در ابتداى اين گفتار به آن اشاره كردم.آرى ما شعرهايى را معرفى و نقد و تحليل مى‌كرديم كه شعر بودن آن‌ها نيازى به توضيح نداشت يعنى آن آثار، اول از همه شعر بودند و در عين حال تكنيك‌‌ها و مهارت‌هاى ‌برتر در آن به كار رفته بود.ما فرض اول را از شدت وضوح، ديگر يادآورى نكرديم و روى آن تأكيدى نداشتيم و فقط به توضيح تكنيك‌هاى شعرها پرداختيم.

بعضى از شاعران جوان‌تر كه بعد از ما آمدند ظاهرن نمى‌دانستند كه آن نكته‌ى ناگفته يا حتا آن نكته‌ى بى‌نياز از توضيح چه‌قدر مهم است.آن‌ها آثارى را انتخاب كردند و به توضيح فنون و تكنيك‌هاى آن‌ها پرداختند كه گاهى شعريت آن آثار زيز سؤال بود و همان‌گونه كه گفتم، ما اگر چه از ابتداى نقد و تحليل‌هاى‌مان به سراغ توضيح تكنيك‌ها مى‌رفتيم اما اثرى كه براى نقد انتخاب كرده بوديم شعر بود.متأسفانه اين دوستان ظاهرن همين نكته‌ى واضح و معلوم را نمى‌دانند و اهميت شعر بودن اثر از يادشان رفته است.براى همين گاهى به نقدها و تحليل‌هايى برمى‌خوريم كه توضيح توانايى‌هاى اتر مورد نظر، براى‌خواننده‌ى نقد كارساز نيست چرا كه اين توضيحات به طور مجرد درست و صحيح‌اند اما قابل انطباق با اثر مورد نظر نيستند و در نتيجه اين توضيحات كاركرد خود را در آن نوشته‌ى خاص از دست مى‌دهند.

از فولدر حرکت - یک

pasha45 — Mon, 09 Jun 2008 07:12:18 GMT

معرفی شعرهای دیگری از فولدر حرکت

(افزون بر کتاب «حرکت و شعر»)

سکه / سعید آرمات

ما از چهره ی هم نمی گذریم

می ایستیم تا سوت قطار از ما بگذرد

بعد من صورت ِ چسبیده به شیشه ام را

می گردانم تا صورت ِ «تو»ی بیرون از قطار

با قطاری که من ایستاده در آنم

در یک خط قرار بگیرید

از همین جاست که من از هر چه خط بدم آمد

هر بار نقطه را که آخر رسیدم

نقطه ی دیگری را شروع کردم

باز هم که خط شد!

این بازی رفتم و از قطار جا ماندم هم

این بار سکه را از آن رو بینداز

اگر باز هم خط شد

سکه ی دیگری به هوا بینداز

برداشت سه

pasha45 — Sun, 11 May 2008 08:53:18 GMT

برداشتى از مجموعه‌ى شعر « نام ابوالفضل من پاشاست»

بخشِ «بولودلاردان سنه بير كؤينك» (شعرهاى آذرى)

شيراز: داستان‌سرا، 1382

ايكينجى شعر

آغزيندان اولدوزلار تؤكولندن

هريانا باخيرام قاردى قار

قارقالار دا بيليرلر كى بير بئله آغدان قورخورام

بارماقلارينى سانادين؟

گلمك سسى گلمير، يئنه ساى!

قورخورام

آى اللريم! هارادا قالميسيز؟

گلين بيرآز دا سيزلرى گيزلديم

يازديخلاريم ايندى دگيرماندان قايديلّار.

یادداشت پنج

pasha45 — Mon, 28 Apr 2008 16:15:26 GMT

نمايش‌گاه بيست‌ويكم

ترفبا،نوغان،چلمله،قارب،پردوش،رونجو،برجاس،تفاح،اين كلمات چه معنايى دارد؟اين‌ها در زمان‌هاى قديم – كم و بيش – كاربرد داشته‌اند و مردم در حين گفت‌وگو، از آن‌ها استفاده مى‌كردند.اما به مرور زمان كاربرد خود را از دست داده‌اند و اكنون كمتر كسى معنا يا حتا تلفظ اين كلمات و يا كلماتى از اين دست را مى‌داند، البته لازم هم نيست كسى از معنا يا تلفظ اين‌ها باخبر باشد زيرا اين كلمات تاريخ‌مصرف خود را از دست داده‌اند.

من بيم آن دارم كه با شرايط فعلى ِ جامعه‌ى كتاب‌گريز ِ ما – كه مطالعه‌ى مفيد و روزانه‌‌ى چنين جامعه‌يى روز به روز كمتر و كمتر مى‌شود – كلمه‌ى «كتاب» هم به كلمات فوق بپيوندد و تاريخ‌مصرف خود را از دست بدهد!

آخر تو بگو: وقتى براى ماكارونى و كيك و دستمال كاغذى تبليغ مى‌شود اما براى كتاب، تبليغ – و البته نه تبليغ تجارى بل‌كه تبليغ فرهنگى – نمى‌شود،چه‌گونه مى‌توان انتظار داشت اهميت كتاب حفظ شود؟

وقتى شعر و ادبيات – اركان اصلى و اساسى ِ نگارش – از يادها رفته است،چه‌گونه مى‌توان كتاب را گرامى داشت؟

وقتى نويسنده و شاعر، مجبور است براى امرار معاش مسافركشى يا دست‌فروشى يا كارهايى چنين انجام دهد، چه‌گونه مى‌توان از بزرگ‌داشت كتاب صحبت كرد؟

به راستى اگر بخواهيم در حفظ ظاهر بكوشيم و صرفن به ارائه‌ى گزارش يا بيلان كار توجه كنيم، البته كه برپايى ِ نمايش‌گاه خيلى مهم است.اما وقتى هيچ‌ كدام از مراكز فرهنگى، از شعر پيشرو ِ سرزمين ِ‌ما حمايت نمى‌كنند و چنين شعرى گرفتار محاق فراموشى مى‌شود، نمايش‌گاه كتاب غير از تبليغ براى كتاب‌هاى آشپزى و خياطى و تعبير خواب چه مفهومى‌ مى‌تواند داشته باشد؟!

یادداشت چهار

pasha45 — Mon, 14 Apr 2008 15:51:18 GMT

اندر حكايت گلايه‌هاى بعضى از دوستان

حالا كه قريب به يك ماه از سال نو مى‌گذرد، مى‌توان حرف‌هاى‌ گلايه‌آميز بعضى از دوستان شاعر را مطرح كرد و در رفع سوء تفاهم‌هاى‌ احتمالى كوشيد. آرى داستان از اين قرار است كه من در يك مصاحبه‌‌ى كوتاه تلفنى با يكى از روزنامه‌ها، از كتاب «علامت بوسه مى‌بارد» سروده‌ى «پويا عزيزى» تعريف كردم و در فرصت‌هاى‌ بعدى عده‌يى از دوستان از من گلايه كردند كه چرا از كتاب آن‌ها نام نبرده‌ام!

من پويا عزيزى را نمى‌شناختم.در نمايش‌گاه مطبوعات – پاييز 86- او را ديدم و كتاب خود را به من هديه كرد.آن روز بيش از بيست كتاب شعر توسط دوستان جوان شاعر به من هديه شد و من در همين مجال از همه‌ى آن عزيزان سپاسگزارم.بعد از آن تاريخ هم به مرور زمان، كتاب‌‌هاى ديگرى از طرف دوستان به دستم رسيد، كه برخى از آن‌ها به صندوق پستى من ارسال كرده بودند، كه از همه‌ى آن‌ها نيز ممنونم.اما صحبت بر سر كميّت نيست بل‌كه صحبت بر سر كيفيت است.آرى از نمايش‌گاه مطبوعات تاكنون بيش از پنجاه مجموعه‌ى شعر از شاعران جوان به دست من رسيده است و من با دقتى زايدالوصف همه‌ى آن كتاب‌ها را خوانده‌ام،اما از ميان آن‌همه كتاب،فقط چند كتاب توجه مرا جلب كرده است! و بقيه‌ى‌ اين عزيزان سادگى شعر را با سهل‌انگارى اشتباه گرفته‌اند.من نمى‌خواهم منكر استعدادهاى خوب بشوم،كه اصلن هدف من و دوستان من از آغاز دهه‌ى هفتاد رفع پدرسالارى و دفاع از استعدادهاى چشم‌گير جوانان بوده است، اما از ياد نبايد برد كه در حال حاضر عده‌يى از شاعران جوان، راه را گم كرده‌اند:عبارت«سادگى در شعر» را درست متوجه نشده‌اند و انشاهاى دم دستى‌ را به جاى شعر در كتاب‌ها يا مطبوعات چاپ مى‌كنند! در عوض عده‌ى از دوستان جوان شاعر را مى‌شناسم كه ظرفيت‌هاى شعر را خوب به كار مى‌گيرند و شعرشان براى من ِ سخت‌گير بسيار جالب توجه و قابل تأمل بوده است كه از آن ميان مى‌توانم به اين نام‌ها اشاره كنم:محمد آشور،كورش كرم‌پور، مجتبا پورمحسن، مصطفا فخرايى،مزدك پنجه‌اى،روجا چمن‌كار،پويا عزيزى،تيرداد راد، و ديگران و ديگرترانى كه اكنون نام‌شان به يادم نمى‌آيد، اما در يادداشت‌هاى بعدى نام تعداد بيشترى از آن‌ها را خواهم نوشت.

برداشت دو

pasha45 — Wed, 02 Apr 2008 13:06:18 GMT

برداشتى از مجموعه‌ى شعر « از آن‌همه ديروز»

تهران: دارينوش ،1372

شعر شماره‌ى2

از بادبزن‌ها

تا چترها

چيزى نمانده

كه او را درمى‌يابم

از تو مى‌خواهم

او را از تو مى‌خواهم

مى‌گويى كه با لباس‌هاى پشمى خواهد آمد

و در خيالم

حاضرجوابى‌هاى او لبخند مى‌زنند

اسكناس‌هاى خشك،امروز به پايان رسيده‌اند

ولى او تا هنوز نيامده

اتاق چنان خالى‌ست

كه حرف‌هاى تو را به تكرار مى‌گذرم

باز همان است.

بوى رفتگى ِ سال‌ها به گوش مى‌رسد

كه باز همان است

و باز همان است

و باز.

من ِ بى او را كه مى‌پذيرم

خانه‌يى پر از نجابت نشانم مى‌دهى

خانه‌يى پر از زيبايى

و پر از نجابت

گوش‌هاى تو،از دردهاى من،چه كوچك‌تر بودند

یادداشت سه

pasha45 — Mon, 17 Mar 2008 05:38:08 GMT

سال نو

و روز جهانى شعر

مبارك باد!

در باب سال نو، سخن‌ها كه چه بسيار است و من به همين سادگى آن را به همه‌ى اهل قلم تبريك مى‌گويم؛ اما برسيم به روز جهانى شعر: چه خوب است كه اين‌چنين روز فرخنده‌يى را براى شعر در نظر گرفته‌اند.همه‌ى ما مى‌دانيم كه ميمنت روز اول فروردين صرفاً در انحصار تقويم جلالى ـ كه مورد استفاده‌ى ما ايرانيان قرار گرفته ـ نيست؛ و چنين روز باشكوهى كه از آن به اعتدال ربيعى ياد كرده‌اند،نه در محاسبه‌ى ماه‌‌هايى از قبيل آوريل يا مارس،بل‌كه درمحاسبه‌ى برج‌هاى تقويم گريگورى ـ كه مورد استفاده‌ى اروپاييان و برخى كشورهاى ديگر قرار گرفته ـ قابل ارزش‌گذارى‌ست.آرى اين نكته به جاى‌ خود در خور تقدير است كه اين روز زيبا را براى شعر در نظر گرفته‌اند اما من نمى‌دانم چرا بايد ما بى‌راهه را انتخاب كنيم!؟ يعنى چرا ما چنين روز فرخنده‌يى را از ياد مى‌بريم و روز ديگرى را ـ در اواخر شهريور ـ به روز شعر اختصاص مى‌دهيم!؟و متأسفانه، روز ياد‌شده، به نيما، يا آن‌كه به شاملو ـ اين بزرگان مسلم شعر معاصر ـ ارتباط ندارد بل‌كه به شهريار مربوط است. البته هدف از اين نوشتار، نفى شهريار نيست؛ بل‌كه من مى‌خواهم بگويم افراد مهم‌ترى همچون نيما يا شاملو براى چنين گزينشى در اولويت قرار دارند. اين را نيز بگويم و بگذرم كه روز شعر و ادب فعلى ايران، نه با سالروز تولد شهريار، بل‌كه با سالمرگ شهريار مصادف است!! يعنى بگو مرگ اين شاعر يا هر شاعر ديگرى براى بزرگ‌داشت شعر و ادب روز مناسبى‌ به نظر مى‌رسد!؟ ياللعجب!!

به هر حال هنوز هم دير نشده است. ما هنوز هم مى‌توانيم روز ساختگى شعر و ادب را در تقويم‌هايمان خط بزنيم و همگام با همه‌ى مردم جهان، روز اول فروردين را به بزرگ‌داشت شعر اختصاص دهيم؛ يا آن‌كه اگر در گزينش روز ديگرى براي چنين بزرگ‌داشتى اصرار داريم آن را به قلل شعر معاصر مرتبط كنيم؛ يا آن‌كه اگر واقعاً مرغ يك پا دارد و حتماً بايد روز شعر با شهريار مرتبط باشد، دست‌كم سالروز تولد او را «روز شعر» بخوانيم، نه سالمرگ او را!

برداشت یک

pasha45 — Wed, 05 Mar 2008 06:04:18 GMT

برداشتى از مجموعه‌ى شعر « از آن‌همه ديروز»

تهران: دارينوش ،1372

شعر شماره‌ى 1

مى‌آيى

از ديروز مى‌آيى

و زيباتر

زيباتر از ديروز مى‌آيى

پيراهنى از برف ِ نوشكفته به تن دارى

و چقدر گل براى تو سر بريده‌اند

مرا كه تنها مى‌پسندى

بگو كودكى‌هايت را كجا گذاشته‌اى؟

كه من هنوز همانم.

بگو اين سكه‌ها را كجا مى‌ريزى؟

كه قلك‌ها را با هم شكستيم

تا عروسكى كه حرف مى‌زد گران بود

مى‌گويد

و سكوت ِ تو را مى‌شنويم

دوباره مى‌گويد

و نگاه ِ تو را مى‌شنويم

سه‌باره مى‌گويد

و لبخند ِ تو را مى‌شنويم

مى‌آيى

تو از چيدن ِ گل مى‌آيى

و روى برف، چند قطره گل ريخته

شعری برای قیصر

pasha45 — Sun, 24 Feb 2008 05:35:02 GMT

مردمان، كنار خانه‌ات

براى دوست از دست رفته‌ام:

قيصر امين‌پور

مردمان، كنار خانه‌ات پراكنده.

كه هر كه مى‌پرسد از راه مى‌رسد: چه خبر؟

تو اما بخواب اين فصل را درختان به خواب مى‌روند.

مگر چندمين بهار از تو مى‌گذشت؟

مردمان چه پراكنده از هم بپرسند؟

و تو خوابيده‌اى كه عكس تو را بزرگ بر در ِ خانه‌ات زده‌اند.

درختى كه تو بودى هميشه سبز،

تازه از راه مى‌رسم من.

درختى كه بودى هميشه خندان،

مى‌پرسم از بگو كه همين‌جا چه خبر!

درختى كه هميشه بودى،

نمى‌دانم اين روزها چرا براى رفتن انتخاب مى‌كنى كه من مجال شعر گفتنم نيست.

خوابيده‌اى

تو را به دست‌ها عبور مى‌دهند

مغازه‌ها يكى‌يكى با كركره‌هاشان مى‌افتد پايين

و تو مى‌روى رفته‌اى نيستى بپرسى چه خبر!

یادداشت دو

pasha45 — Mon, 18 Feb 2008 06:10:18 GMT

اندر حكايت سايت قيصر

و ناسپاسى نسبت به شعر!!

اخيراً سايتى به نشانى www.qeysar.ir در خصوص آثار قيصر امين‌پور راه‌اندازى شده است. چنين فعاليت‌هايى فى‌النفسه جاى تقدير دارد، چرا كه قيصر يكى‌از شاعران خوب و تأثير‌گذار دوره‌ى ما بود، اما نكته اين‌جاست كه متوليان اين سايت با عدم توجه كافى به شعر،عملاً به نقض غرض روى آورده‌اند!، آرى متوليان اين سايت ـ كه خود را دوستداران قيصر معرفى كرده‌اند ـ نوعى ناسپاسى و كم‌دقتى در خصوص شعر به كار برده‌اند كه چنين شيوه‌يى، مسلماً از ارزش كارشان كاسته است.

اجازه بدهيد قبل از ادامه‌ى سخن به موضوع ديگرى اشاره كنم و بعد به توضيح در خصوص نحوه‌ى عملكرد اين سايت بپردازم. من شعرى در رثاى قيصر سرودم كه اين شعر با يكى ـ دو غلط مطبعه‌يى در ويژه‌نامه‌يى كه روزنامه‌ى اعتماد ملى به تاريخ پنج‌شنبه 17 آبان 86 براى قيصر آماده كرده بود به چاپ رسيد. اين روزنامه به لحاظ ستون‌بندى، برخى از مصاريع بلند اين شعر را شكسته بود و با علامت كروشه ـ كه در اين‌گونه موارد به معناى ادامه‌ى مصراع، از قبل است ـ به چاپ رسانده بود.

حالا دقت كنيد كه متوليان سايت قيصر، آيتمى با عنوان «شعر تقديمى» در اين سايت ايجاد كرده‌اند؛ كه در اين مجال به نارسايى اين عنوان اصلاً كار ندارم، اما مهم اين است كه متوليان، شعرى را كه من در رثاى قيصر سروده‌ام در اين آيتم آورده‌اند،كه اين نكته اگر چه بدون اطلاع من صورت گرفته، اما باز هم با طرح ذهنى من چندان در تضاد نيست؛ ولى متوليان يا همان دوستداران قيصر بدون آن‌كه بدانند كروشه‌هاى ‌يادشده به چه معنايى‌ست، متن شعر مرا با همان كروشه‌ها تايپ كرده‌اند، و آن مصاريع كروشه‌دار را كه ادامه‌ى مصاريع پيشين بوده، از سر سطر تايپ كرده، مصراعى‌كامل به حساب آورده‌اند! جل الخالق! و نكته‌ى ديگر در خصوص چنين بى‌دقتى‌هايى اين است كه فاصله‌هاى بين بندهاى شعر را نيز حذف كرده‌اند! كه متأسفانه اين هم از بى‌دانشى آن‌ها حكايت مى‌كند!

آرى من با توجه به اين كاستى‌ها ايميلى با اين متن براى متوليان اين سايت ارسال كردم:

سلام

من نمى‌دانم اين دوستداران قيصر كيستند كه اين سايت را راه‌اندازى كرده‌اند! اما من در روش و ساختار اين سايت نوعى نا‌سپاسى و نوعى بى‌دقتى نسبت به شعر و شاعران ديدم. لذا بايد بگويم : با توجه به روش و شكل فعلى اين سايت، از درج شعر خود در اين فضا رضايت ندارم و از شما مى‌خواهم كه در اسرع وقت شعر مرا از اين سايت حذف كنيد.

با تشكر

ابوالفضل پاشا

13/11/86

آرى من طى اين ايميل از متوليان خواستم كه شعر مرا از آن سايت حذف كنند اما هنوز هم ترتيب اثر نداده‌اند كه ظاهراً بايد از آن‌ها شكايت كنم!

بعدالتحریر:

این شعر ـ به شکل صحیح آن ـ در فرصت های بعدی در همین وبلاگ خواهد آمد.